News

Prof. dr Branislav Bukurov

O roÄ‘enju i Å¡kolovanju

Akademik Branislav Bukurov roÄ‘en je 13. maja 1909. godine u severnobanatskom selu OstojiÄ‡evu, u uÄiteljskoj porodici.

Osnovnu Å¡kolu je zavrÅ¡io u OstojiÄ‡evu, a gimnaziju zapoÄeo u Kikindi a zavrÅ¡io u Senti, 1927. godine. Studirao je na Univerzitetu u Beogradu, gde je 1931. godine diplomirao na Antropogeografskoj grupi Filozofskog fakulteta. Te godine je objavljen i njegov prvi nauÄni rad (''Ada''). Od tada do smrti, punih 55 godina, proteklo je u izvanrednom stvaralaÄkom naporu, koji se nije prekidao ni posle penzionisanja 1. oktobra 1977. godine.

UnapreÄ‘enje u nauÄna i pedagoÅ¡ka zvanja. Kretanje u sluÅ¾bi

Nakon zavrÅ¡enih studija jedno vreme je radio kao asistent - volonter na Antropogeografskoj grupi Filozofskog fakulteta u Beogradu. Od 1933. do 1941. radio je u Senti, prvo kao suplent, a zatim kao profesor Realne gimnazije. Za vreme Drugog svetskog rata i okupacije Jugoslavije po sopstvenoj Å¾elji nije bio u sluÅ¾bi.

U godinama pre napada hitlerovske NemaÄke na Jugoslaviju, prouÄavao je dolinu Tise i predao je rad pod naslovom ''DOLINA TISE U JUGOSLAVIJI'' kao doktorsku disertaciju, pred sam rat. Okolnosti su spreÄile odbranu, tako da je ona odrÅ¾ana tek 1946. godine. Objavljena je kao posebno izdanje Srpskog geografskog druÅ¡tva. U decembru 1946. godine, kao doktor geografskih nauka, postao je profesor novoosnovane ViÅ¡e pedagoÅ¡ke Å¡kole u Novom Sadu. Tokom 1957. i 1958. godine bio je profesor na Geografskoj grupi Prirodno - matematiÄkog fakulteta u Beogradu i direktor Geografskog zavoda. Odatle se ponovo vratio u Novi Sad, na staro mesto profesora ViÅ¡e pedagoÅ¡ke Å¡kole, gde je dve godine vodio kurseve iz geografije i istorije.

Godine 1961. on konaÄno prelazi na Univerzitet u Novom Sadu, gde je na Filozofskom fakultetu vodio Äetvorosemestralnu nastavu iz geografije u okviru Grupe za istoriju. Godine 1962. osnovana je na istom fakultetu posebna Katedra za geografiju sa prvim i drugim stepenom Å¡kolovanja. Nju je, kao njen osnivaÄ, vodio profesor Bukurov. On je ostao i Å¡ef katedre i kada je ona 1969. godine uÅ¡la u sastav Prirodno-matematiÄkog fakulteta u Novom Sadu. Od 1976. godine on je bio direktor Instituta za geografiju na istom fakultetu i na toj funkciji je ostao do penzionisanja 1977. godine.

Glavni pravci istraÅ¾ivanja i rezultati u osnovnoj nauci

Kao nauÄnik formirao se sam, kritiÄki ocenjujuÄ‡i literaturu, uz stalna terenska istraÅ¾ivanja. BlagodareÄ‡i svojem znanju maÄ‘arskog i nemaÄkog jezika profesor Bukurov je bio detaljno upoznat sa ranijim rezultatima prouÄavanja koji su objavljeni na tim jezicima. NajveÄ‡i i najdragoceniji doprinos nauci dao je u periodu od zavrÅ¡etka Drugog svetskog rata pa do kraja Å¾ivota.

Njegov nauÄni doprinos u fiziÄkoj geografiji je Äitav niz znaÄajnih studija u kojima su iznesena originalna shvatanja o genezi makro i i mikro reljefa Vojvodine. IzvrÅ¡io je klasifikaciju krupnih elemenata reljefa na: planine, peÅ¡Äare, lesne zaravni, lesne terase, aluvijalne ravni i tektonske depresije. Najzad, prvi je utvrdio da u aluvijalnoj ravni Dunava (BaÄka, Banat) sem inundacione ravni, postoji i fragmentirano oÄuvana povrÅ¡ina viÅ¡e od ove ravni. Nazvao ju je aluvijalna terasa i utvrdio njene granice, morfometrijske karakteristike, geoloÅ¡ki sastav i genezu.

MeÄ‘u radovima ove grupe treba izdvojiti analitiÄke i sintetiÄke studije: Tri baÄke doline: Krivaja, Mostonga i JegriÄka (1950), GeomorfoloÅ¡ke crte novosadske okoline (1951), GeomorfoloÅ¡ke crte juÅ¾ne BaÄke (1953), GeomorfoloÅ¡ki prikaz Vojvodine (1953), GeomorfoloÅ¡ki prilike banatskog Podunavlja (1954), GeomorfoloÅ¡ki prilike severnog Banata (1961), Problemi geneze u reljefu Vojvodine (1966), Geomorfolog i ja Å ajkaÅ¡ke (1971), FiziÄko-geografski problemi BaÄke (1975), SintetiÄka razmatranja geomorfoloÅ¡kog problema na teritoriji Vojvodine (1982)(pristupna beseda u VojvoÄ‘anskoj akademiji nauka i umetnosti 1981. godine) i GeomorfoloÅ¡ki problemi Banata (1984).

NauÄni doprinos akademika B. Bukurova u druÅ¡tvenoj geografiji izraÅ¾en je kroz dva pravca istraÅ¾ivanja. U prvom su date nauÄne osnove privredno - saobraÄ‡ajne geografije, kroz analizu delovanja prirodnih i druÅ¡tvenih faktora na odreÄ‘enom prostoru, njihove povezanosti i uzajamnih uticaja u razvojnom procesu. U drugom je dat veliki broj znaÄajnih studija stanovniÅ¡tva Vojvodine i seoskih i gradskih naselja Pokrajine. Originalne su i veoma znaÄajne studije porekla stanovniÅ¡tva Vojvodine i njegovih migracionih kretanja.

U prvoj grupi pomenutih radova treba istaÄ‡i nauÄnu vrednost studija: Veliki kanal Dunav - Tisa - Dunav (1949), Privredno - geografske prilike i saobraÄ‡ajne veze fruÅ¡kogorske oblasti (1951), Udeo i mesto Vojvodine u ratarskoj proizvodnji Jugoslavije (1956), Geografske osnove baÄke poljoprivrede (1958), Mostovi na velikim rekama Jugoslavije i njihov privredno - saobraÄ‡ajni znaÄaj (1964), Privredne prilike Å ajkaÅ¡ke, Geografske osnove Å¾eljezniÄkog saobraÄ‡aja u BaÄkoj (1972), Aluvijalne ravni kao Å¾ivotni prostor na teritoriji Vojvodine (1975).

Grupa radova iz geografije stanovniÅ¡tva, demografije i geografije naselja je takoÄ‘e obimna i znaÄajna. Prvi rad iz geografije stanovniÅ¡tva - Posledice migracije u severozapadnom Potisju , objavljen je 1939. godine. Tu je prouÄeno naseljavanje Crnogoraca, Bosanaca, LiÄana i drugih u bivÅ¡i senÄ‡anski srez, njihovo prilagoÄ‘avanje na novu sredinu kao i njihov uticaj na tu sredinu. U radu Poreklo stanovniÅ¡tva Vojvodine (1957) prouÄeni su naseljavanje Bosanaca, Hercegovaca, LiÄana, KordunaÅ¡a, Makedonaca, Crnogoraca i Slovenaca na teritoriju Vojvodine posle Drugog svetskog rata. Tu su prouÄene demografke karakteristike i strukture migranata i proraÄunati i prikazani migracioni bilansi svih republika druge Jugoslavije. Vrlo korisni su podaci o rasporedu naseljenika po vojvoÄ‘anskim srezovima i gradovima, njihov procentualni udeo u ukupnom stanovniÅ¡tvu kao i pregled stanovniÅ¡tva Vojvodine po republikama roÄ‘enja i njihov etniÄki sastav.

Napisao je radove: Uticaj geografske sredine na novodoseljeno stanovniÅ¡tvo Vojvodine (1961), Kolonizacija BaÄke za vreme Drugog svetskog rata (1971), SpoljaÅ¡nje migracije naroda Jugoslavije izeÄ‘u dva svetska rata (1976) i EtniÄka struktura radnika koji su privremenom radu u inostranstvu (1976).

NauÄni doprinos u regionalnoj geografiji ogleda se u brojnim krupnim i znaÄajnim radovima akademika B. Bukurova. Ovom vrstom istraÅ¾ivanja moÅ¾e da se bavi samo onaj geograf koji suvereno vlada svim geografskim disciplinama, koji je u stanju da uoÄi meÄ‘udejstvo i uslovljenost izmeÄ‘u fiziÄko - geografske osnove i druÅ¡tveno - geografske nadgradnje, da uspostavi ispravnu hijerarhijsku lestvicu odreÄ‘enih faktora kompleksnog razvoja. Upravo takav je bio profesor Bukurov, Äije originalne sinteze iz ove oblasti predstavljaju trajno bogatstvo naÅ¡e nauke.

Ostvarenja koja se po svom znaÄaju izdvajaju su: VrÅ¡aÄke planine (1950), OstojiÄ‡evo (1966), Vojvodina , znamenitosti i lepote (1968), BaÄka, Banat i Srem (1978). U ovu grupu takoÄ‘e spada niz monografija vojvoÄ‘anskih opÅ¡tina: OpÅ¡tina BaÄki Petrovac (sa Pavelom HrÄ‡anom, 1976), OpÅ¡tina Ada (1979), OpÅ¡tina BeoÄin - geografska monografija (sa mr Å½ivanom BogdanoviÄ‡em, 1981), OpÅ¡tina Å½abalj (1983), Subotica i njena okolina (1983), Geografska monografija opÅ¡tine Titel (1986), i OpÅ¡tina Ruma - geografska monografija (sa dr Slobodanom Ä†urÄiÄ‡em, 1990), koja je objavljena posmrtno. Profesor B. Bukurov objavio je 371 nauÄni i struÄni rad, a od toga 21 u poslednjih 10 godina svog Å¾ivota. Osim u Å¡est sluÄajeva on je bio jedini autor. U toku Äitavih 20 godina bio je sekretar Odeljenja za prirodne nauke Matice Srpske i urednik ''Zbornika za prirodne nauke'' ovog odeljenja.

Priznanja za nauÄna i pedagoÅ¡ka dostignuÄ‡a.

Za izuzetne rezultate u nauÄnom, pedagoÅ¡kom i organizacionom radu profesor B. Bukurov je dobio niz visokih priznanja. Za dopisnog Älana Srpske akademije nauka i umetnosti izabran je 1968, za redovnog Älana 1978. godine. Prilikom izbora prvih Älanova u VojvoÄ‘anskoj akademiji nauka i umetnosti, 4. decembra 1979. godine. dr B. Bukurov izabran je za njenog redovnog Älana. On je jedan od malobrojnih dobitnika medalje ''Jovan CvijiÄ‡'', NajviÅ¡eg priznanja koje Srpsko geografsko druÅ¡tvo dodeljuje najistaknutijim geografima. Godine 1976. dodeljena mu je nagrada AVNOJA-a, najveÄ‡e priznanje saveznog znaÄaja. MeÄ‘u jugoslovenskim geografima on je jedini dobitnik ove najviÅ¡e nagrade. On je takoÄ‘e nosilac Sedmojulske nagrade SR Srbije za 1972. godinu. Odlikovan je Ordenom rada treÄ‡eg reda, dobio je prvomajsku nagradu Sindikata Vojvodine i Plaketu DruÅ¡tva geografa Vojvodine 1986. godine za izuzetan rad i postignute rezultate u nastavi i nauci.

Profesor Branislav Bukurov umro je 20. aprila 1986. godine, 24 dana pre svog 77-og roÄ‘endana.

Tekst preuzet iz publikacije "Å½ivot i delo srpskih nauÄnika 8", autora NebojÅ¡e CariÄ‡a i Dragoljuba Bugarskog, Beograd, 2002. godina.